Nowotwór złośliwy a łagodny

1. Nowotwór złośliwy a łagodny – podstawowe informacje

 

 


nowot

 

Nowotwór złośliwy to określenie zbiorcze obejmujące różne rodzaje jednostek chorobowych. We wszystkich typach nowotworów złośliwych niektóre komórki w organizmie zaczynają ulegać niekontrolowanym podziałom i rozprzestrzeniają się w obrębie otaczających tkanek.

Nowotwór złośliwy może powstać w niemal każdym obszarze ludzkiego organizmu, złożonego z bilionów komórek. W prawidłowych warunkach komórki w ciele człowieka rosną i dzielą się, by wytwarzać nowe komórki na potrzeby organizmu. Gdy komórki starzeją się lub ulegają uszkodzeniom, umierają i zostają zastąpione przez nowe komórki.

Gdy dochodzi do rozwoju raka, procesy te ulegają zaburzeniu. W miarę jak komórki stają się coraz bardziej nieprawidłowe, mimo, że starzeją się lub ulegają uszkodzeniu, nie ulegają obumarciu i dochodzi do powstawania niepotrzebnych nowych komórek. Te nadprogramowe komórki mogą dzielić się bez przerwy i tworzyć nowotwory.

Wiele nowotworów rośnie w postaci litych guzów, ale np. nowotwory krwi, takie jak białaczki, nie tworzą mas guzowatych. Nowotwory złośliwe cechuje zdolność do rozprzestrzeniania się, czyli inaczej inwazji okolicznych tkanek. Ponadto, w miarę jak nowotwory powiększają się, niektóre komórki mogą się oddzielać i przedostawać do odległych miejsc w ciele, poprzez krew lub układ chłonny i tworzyć nowe ogniska nowotworu, z dala od pierwotnego guza (Więcej na ten temat w artykule: „Przerzuty nowotworowe”).     

W przeciwieństwie do nowotworów złośliwych, nowotwory łagodne nie rozprzestrzeniają się i nie dokonują inwazji okolicznych tkanek. Guzy łagodne mogą jednak osiągać całkiem duże rozmiary. Po usunięciu zwykle nie odrastają, natomiast w przypadku nowotworów złośliwych niekiedy to się zdarza. Nowotwory łagodne mogą być bezobjawowe lub powodować dolegliwości, w zależności od ich lokalizacji anatomicznej i rodzaju tkanki. Rozrastając się na zewnątrz, mogą tworzyć okrągły guz, który niekiedy wywiera tzw. efekt masy. Powoduje on ucisk lokalnych tkanek i narządów, co może doprowadzić do zablokowania przewodów, zmniejszenia dopływu krwi, obumierania tkanek i ucisku na nerwy. Nowotwory pochodzenia naczyniowego niekiedy są przyczyną krwawienia, które może prowadzić do anemii.

W przeciwieństwie do większości nowotworów łagodnych w jakimkolwiek innym miejscu, łagodne nowotwory mózgu mogą poważnie zagrażać życiu.

 

2. Różnice między komórkami nowotworu złośliwego a komórkami prawidłowymi

Komórki nowotworu złośliwego różnią się od prawidłowych komórek przede wszystkim tym, że nabierają zdolności do niekontrolowanego wzrostu i inwazji. Jedną z ważnych różnic jest fakt, że komórki nowotworu złośliwego są mniej wyspecjalizowane niż komórki prawidłowe. To oznacza, że komórki prawidłowe dojrzewają, by stać się odrębnym od innych typem komórek posiadających specyficzne funkcje, a w komórkach nowotworów złośliwych nie zachodzi ten proces. Z tego powodu komórki nowotworów złośliwych ulegają nieprzerwanym podziałom.

Ponadto, komórki nowotworów złośliwych mogą nie odpowiadać na sygnały, które w przypadku prawidłowych komórek nakazują zaprzestanie podziałów bądź rozpoczynają proces zwany zaprogramowaną śmiercią komórki, czyli apoptozę, która ma na celu usuniecie niepotrzebnych komórek z organizmu.

Komórki nowotworu złośliwego mogą wpływać na komórki prawidłowe, cząsteczki i naczynia krwionośne, które otaczają i odżywiają guz – jest to tak zwane mikrośrodowisko guza. Dla przykładu, komórki nowotworu złośliwego mogą pobudzać sąsiednie prawidłowe Komórki do wytwarzania naczyń krwionośnych, które zaopatrują guz w tlen i składniki odżywcze, potrzebne do jego wzrostu. Naczynia krwionośne usuwają również z guza produkty przemiany materii.     

Komórki nowotworów złośliwych często mogą oszukiwać układ immunologiczny, czyli sieć organów, tkanek i komórek wyspecjalizowanych w celu ochrony organizmu przed infekcjami i innymi schorzeniami. Mimo, że w prawidłowych warunkach układ odpornościowy usuwa uszkodzone lub nieprawidłowe komórki z organizmu, niektóre komórki nowotworów złośliwych są w stanie ukryć się przed układem immunologicznym.

 

3. Jak powstaje nowotwór złośliwy?

Nowotwór złośliwy jest schorzeniem dotyczącym genów – jest spowodowany zmianami w genach kontrolujących funkcjonowanie komórek, zwłaszcza procesów wzrostu i podziału.

Zmiany genetyczne, które powodują wystąpienie nowotworu złośliwego mogą zostać odziedziczone po rodzicach. Mogą także powstać w trakcie życia, jako wynik błędów powstających w trakcie podziałów komórkowych lub z powodu uszkodzenia DNA wywołanego ekspozycją na niektóre czynniki środowiskowe. Do czynników środowiskowych o działaniu rakotwórczym należą niektóre substancje, takie jak składniki dymu tytoniowego i promieniowanie, na przykład promienie ultrafioletowe słońca.

Komórki każdego nowotworu złośliwego mają unikalną kombinację zmian genetycznych. W miarę rozwoju nowotworu, pojawiają się dodatkowe zmiany. Nawet w obrębie jednego nowotworu różne komórki mogą mieć różne zmiany genetyczne.

Ogólnie rzecz biorąc, komórki nowotworów złośliwych mogą mieć więcej zmian genetycznych, takich jak mutacje DNA, niż prawidłowe komórki. Niektóre zmiany mogą być skutkiem nowotworu złośliwego, a nie jego przyczyną.

Zmiany genetyczne, które przyczyniają się do powstawania nowotworu złośliwego zwykle dotyczą trzech głównych grup genów – protoonkogenów, genów supresorowych i genów naprawy DNA.

Protoonkogeny biorą udział w prawidłowym wzroście i podziale komórki. Jednakże, gdy geny te ulegną pewnym zaburzeniom lub ich aktywność będzie nadmiernie zwiększona, mogą stać się czynnikami prowadzącymi do powstawania nowotworów (onkogenami), poprzez umożliwienie nieprawidłowym komórkom przeżycia i ulegania podziałom.

Geny supresorowe również są związane z kontrolowaniem wzrostu i dzielenia się komórek. Komórki z zaburzeniami w obrębie genów supresorowych mogą ulegać niekontrolowanym podziałom.

Geny naprawy DNA są związane z naprawianiem uszkodzeń w obrębie materiału genetycznego. Komórki z mutacjami w obrębie tych genów często ulegają jeszcze dodatkowym mutacjom w innych genach. Wspólnym efektem tych mutacji mogą być zmiany nowotworowe.

 

4. Nieprawidłowe zmiany, które nie są nowotworami złośliwymi

 


nowot2

 

Nie każda zmiana w obrębie tkanek organizmu jest nowotworem złośliwym. Jednakże niektóre z tych zmian mogą z czasem doprowadzić do powstania nowotworu złośliwego, jeśli pozostawi się je bez leczenia.

Do przykładów zmian, które nie są nowotworami złośliwymi, ale niekiedy należy je obserwować, należą:

  1. Hiperplazja (rozrost)  – występuje, kiedy komórki w danej tkance dzielą się szybciej niż prawidłowych warunkach i dochodzi do nagromadzenia nadprogramowych komórek. Same komórki i ich układ wyglądają prawidłowo pod mikroskopem. Hiperplazja może być wywołana różnymi czynnikami, np. przewlekłym drażnieniem.
  2. Dysplazja jest poważniejszym stanem niż hiperplazja. W przypadku dysplazji również dochodzi do nagromadzenia nadprogramowych komórek. Jednak komórki wyglądają nieprawidłowo i ich układ w tkance jest zaburzony. Ogólnie rzecz biorąc, im więcej nieprawidłowości w obrębie komórek i tkanek, tym większe ryzyko powstania nowotworu złośliwego. W niektórych przypadkach dysplazja wymaga obserwacji lub leczenia. Przykładem dysplazji jest znamię dysplastyczne, które powstaje w skórze. Znamię dysplastyczne może przejść w czerniaka, ale w większości przypadków do tego nie dochodzi.

 

 

Onkolog Kraków © 2016 onko-med.pl.